Η εμπειρία των αραβικών κρατών στη συλλογική ασφάλεια αποκαλύπτει ένα σταθερό χάσμα ανάμεσα στον πολλαπλασιασμό συμμαχιών, συνασπισμών και οργανισμών και στο βάθος των δεσμεύσεων που αυτοί παράγουν, σύμφωνα με ισραηλινή ανάλυση.
Οι χώρες της περιοχής δηλώνουν εύκολα αλληλεγγύη, όμως η πραγματική τους προθυμία να δράσουν και να επωμιστούν το κόστος εξαρτάται από το κατά πόσο συμπίπτουν οι εκτιμήσεις τους για την απειλή, από τα εθνικά τους συμφέροντα και από το τίμημα της δράσης.
Ο τρέχων πόλεμος το επιβεβαιώνει: ακόμη και όταν το Ιράν επιτέθηκε και στα έξι κράτη του Κόλπου, η υπόσχεση συλλογικής άμυνας δεν μετουσιώθηκε ούτε σε ουσιαστική στρατιωτική συνεργασία, πόσο μάλλον σε κοινή απάντηση.
Ιστορικό των αποτυχιών.
Η Συνθήκη Κοινής Άμυνας του Αραβικού Συνδέσμου του 1950 προέβλεπε ρήτρα αντίστοιχη του άρθρου 5 του ΝΑΤΟ, ωστόσο τα κράτη αρνήθηκαν να θυσιάσουν κυριαρχία και ελευθερία κινήσεων.
Το Συμβούλιο Συνεργασίας του Κόλπου (1981) ξεκίνησε με ευνοϊκές συνθήκες και δημιούργησε την Peninsula Shield Force, η οποία όμως δεν μπόρεσε να προστατεύσει το Κουβέιτ το 1990, οπότε χρειάστηκε αμερικανική και διεθνής επέμβαση. Το 2011 στο Μπαχρέιν η δύναμη δρούσε γρήγορα, επειδή Ριάντ και Αμπού Ντάμπι έβλεπαν κίνδυνο για τη δική τους σταθερότητα και το κόστος ήταν μικρό.
Η Ένωση του Αραβικού Μαγκρέμπ έπεσε σε λήθαργο λόγω της αντιπαλότητας Αλγερίας και Μαρόκου, ενώ η συμφωνία κοινής άμυνας του ΣΣΚ του 2000 παραμένει ασαφής, αφού το πλήρες κείμενο δεν δημοσιεύθηκε ποτέ.
Οι πρόσφατες πρωτοβουλίες.
Η Ισλαμική Στρατιωτική Συμμαχία κατά της Τρομοκρατίας (2015), το Συμβούλιο των Παράκτιων Κρατών της Ερυθράς Θάλασσας (2020) και η νέα Πολυεθνική Ναυτική Αμυντική Συμμαχία εξελίχθηκαν κυρίως σε μηχανισμούς συντονισμού, εκπαίδευσης και κύρους για τη Σαουδική Αραβία.
Στον πόλεμο της Υεμένης το 2015 το Ριάντ συγκρότησε συνασπισμό, αλλά όχι βαθιά και διαρκή δέσμευση: το Ομάν δεν προσχώρησε, το Πακιστάν αρνήθηκε να πολεμήσει και η Αίγυπτος περιορίστηκε σε μικρές συνεισφορές. Το μπλοκ Σαουδικής Αραβίας, ΗΑΕ, Μπαχρέιν και Αιγύπτου κατά του Κατάρ (2017–2021) είχε συνοχή, αλλά απέτυχε να επιβάλει τα αιτήματά του και αποδυνάμωσε το ίδιο το ΣΣΚ απέναντι στο Ιράν.
Στον πόλεμο που ξεκίνησε στις 28 Φεβρουαρίου 2026, αν και υιοθετήθηκε η αρχή της συλλογικής αυτοάμυνας, δεν ενεργοποιήθηκε κοινή διοίκηση ή συλλογική στρατιωτική απάντηση.
Το Πακιστάν ανέπτυξε δυνάμεις στη Σαουδική Αραβία μόνο μετά την κατάπαυση του πυρός και με αμυντικό χαρακτήρα, με φόντο σημαντική σαουδική οικονομική ενίσχυση. Η τουρκική παρουσία στο Κατάρ, αντίστοιχα, δεν μεταφράστηκε σε επέμβαση ούτε μετά το ισραηλινό πλήγμα του 2025 ούτε μετά τις ιρανικές επιθέσεις.
Τρεις όροι αξιοπιστίας.
Κατά τον αναλυτή, μια συμμαχία γίνεται αξιόπιστη όταν συντρέχουν σύγκλιση στην εκτίμηση της απειλής, άμεση σύνδεση της τύχης του συμμάχου με την ασφάλεια του βοηθούντος και χαμηλό κόστος δράσης. Αλλιώς, οι συμμαχίες λειτουργούν ως εργαλεία σηματοδότησης, κύρους, αντιστάθμισης κινδύνων και διεύρυνσης του περιθωρίου ελιγμών.
Τα κράτη προτιμούν πολλαπλά, επικαλυπτόμενα στρώματα συνεργασιών αντί για έναν δεσμευτικό συνασπισμό, και αυτό από μόνο του μαρτυρά την αδυναμία της αμοιβαίας δέσμευσης, με το δίλημμα εγκατάλειψης και εγκλωβισμού να παραμένει στο επίκεντρο.
Η συμφωνία της Μέκκας.
Η αμυντική συμφωνία που υπέγραψαν στις 7 Αυγούστου 2026 η Σαουδική Αραβία, η Τουρκία και το Πακιστάν, με ρήτρα ότι επίθεση σε ένα μέλος θεωρείται επίθεση σε όλα, αξιολογείται κυρίως ως πολιτική και στρατηγική κίνηση.
Διευρύνει τα περιθώρια ελιγμών των τριών χωρών, μειώνει στο περιθώριο την αποκλειστική εξάρτηση του Ριάντ από τις ΗΠΑ και ενισχύει το κύρος του στον μουσουλμανικό κόσμο. Συζητούνται συνεργασία σε πληροφορίες, εκπαίδευση, logistics και αμυντική βιομηχανία, αλλά δεν είναι ακόμη σαφές αν θα προκύψει πραγματική στρατιωτική δέσμευση.
Και η πρόσφατη ενίσχυση του Πακιστάν στη Σαουδική Αραβία εξηγείται, σύμφωνα με την ανάλυση, από τη διμερή σχέση δεκαετιών και την οικονομική εξάρτηση, όχι από τη νέα συμμαχία.
Τι σημαίνει για το Ισραήλ
Ιστορικά η αδυναμία των αραβικών κρατών να μετατρέψουν την αλληλεγγύη σε στρατιωτική δέσμευση ευνοούσε το Ισραήλ, ενώ οι νέες συμμαχίες θα μπορούσαν με τον χρόνο να αποκτήσουν αντι-ισραηλινό προσανατολισμό. Παράλληλα, το Ισραήλ έχει συμφέρον από ένα πραγματιστικό αραβικό μπλοκ, για παράδειγμα στη Γάζα, ώστε να περιοριστεί το βάρος του Κατάρ και της Τουρκίας.
Η συμφωνία Σαουδικής Αραβίας–Τουρκίας–Πακιστάν ενδέχεται να κάνει την ομαλοποίηση με το Ισραήλ λιγότερο επείγουσα για το Ριάντ και να ανεβάσει το τίμημα για Ουάσινγκτον και Ιερουσαλήμ.